wordende groep binnen de groep startende leraren. Onlangs noemde de Staatssecretaris van het ministerie van OCW deze groep nog ‘cruciaal in de strijd tegen het lerarentekort’. Maar mijn ervaring is dat over de betekenis van het begrip ‘zij-instromer’ nogal wat onduidelijkheid heerst. Of in ieder geval verschillen de meningen hierover nogal eens. In dit artikel wil ik dieper ingaan op de betekenis van het begrip zij-instromer en deel ik de betekenis die ik hanteer in mijn promotieonderzoek naar betere begeleiding voor zij-instromers aan de Universiteit Maastricht.
Welke definitie hanteer jij?
Onlangs had ik een gesprek met een beleidsmedewerker Directie Primair onderwijs van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Ze was geïnteresseerd in mijn onderzoek, maar voordat we hier echt over in gesprek konden gaan bleven we hangen op de definitie ‘zij-instromer’. De overheid blijkt een vrij smalle betekenis aan dit begrip te hangen, terwijl ik in mijn onderzoek een veel bredere betekenis hanteer. Binnen het ministerie wordt met het begrip zij-instromer eigenlijk alleen die persoon bedoeld die het verkorte zij-instroomtraject volgt. Het traject waarbij een geschiktheidsonderzoek wordt verricht en na acceptatie de zij-instromer twee jaar lang werk en studie combineert.
Maar als je kijk naar de internationale literatuur, dan wordt nergens zo’n smalle betekenis gehanteerd. Alle onderzoeken (overigens ook die uit Nederland) vertalen het begrip zij-instromer naar second career teacher. En de betekenis van dit begrip staat ongeveer gelijk aan:
Professionals die vóórdat ze het onderwijs in gingen een andere carrière hadden (Lovett, 2007; Leshem et al., 2021; Tigchelaar et al., 2008; Tigchelaar et al., 2014; Troesch & Bauer, 2020). Het zijn professionals die hun huidige werk en carrière inruilen voor een nieuwe carrière in het onderwijs (Tigchelaar, 2010; Leshem et al., 2021).
Voor de duidelijkheid, daarbij wordt niet bedoeld het bijbaantje in de supermarkt of achter de bar. Hier wordt echt bedoeld dat de persoon in kwestie een andere opleiding voltooid heeft en in principe een aantal jaar in dit beroep werkzaam is geweest. Sommigen hebben zelf twee of meer ‘eerdere beroepen’ gehad voordat ze het onderwijs in gingen.
Opvallend is dat de term zij-instromer in de internationale literatuur dus niet wordt gekoppeld aan de opleiding die ze nog moeten gaan volgen om leraar te worden. De literatuur refereert aan het verleden van deze professionals en op basis daarvan wordt de definitie zij-instromer toegepast.
Als we op deze manier kijken naar de groep zij-instomers, dan wordt deze groep ineens nog veel groter. Behalve de mensen die het tweejarig zij-instroomtraject volgen, horen bij deze groep nu ook de deeltijdstudenten, de mensen die een educatieve minor of master volgen na een universitaire studie, mensen die besluiten om na een carrière een nieuwe voltijd opleiding tot leraar te volgen en er kunnen hier nog veel meer situaties benoemd worden.
Deze bredere definitie van zij-instromer is wat mij betreft veel waardevoller dan de smalle waar we vaak in Nederland aan refereren. Vooral ook als we kijken naar de begeleiding van zij-instromers of eigenlijk naar de begeleiding van alle startende leraren. In mijn onderzoek richt ik mij op de eerder verworven competenties van zij-instromers en hoe deze kunnen worden ingezet TIJDENS de begeleiding van deze groep. Dus, om even heel duidelijk te zijn, niet als selectiemiddel, maar als middel om deze groep beter te kunnen begeleiden. In een later blog zal ik dieper ingaan op dit onderzoek.
Meer weten over de doelgroep startende leraren en waarom het belangrijk is deze doelgroep goed in beeld te hebben vóórdat je aan de slag gaat met het begeleidingstraject? Lees hier mijn blog over dit onderwerp.

Staat de begeleiding van startende leraren en zij-instromers hoog op jullie lijst en zijn jullie toe aan een volgende stap? Bekijk dan de opgenomen Masterclass Zet de eerste stap naar goede begeleiding van startende leraren. In deze Masterclass zet ik jullie in 45 minuten met praktische tips en inzichten op het goede spoor.
Veel dank voor de heldere materialen. We volgenden jouw masterclass, schaften de boeken aan en hielden een brainstormsessie. Dankzij de handvatten kunnen we nu het komend half jaar gekaderd en gericht gaan bouwen aan een goed startersbeleid voor ons bestuur. Bedankt voor jouw energie, tijd en inzet ❤ – M.W.
Lees mijn boek Instroom zonder uitstroom voor nog veel meer praktische en concrete inzichten en tips.
Het boek bevat, naast een uitgebreid theoretisch kader, een duidelijk stappenplan om tot een modulair begeleidingsplan voor startende leraren te komen. Daarnaast staat het boek vol met ervaringsverhalen en vind je in de bijlage een flink aantal checklists en andere materialen waarmee je direct aan de slag kunt! Boek bestellen? Dat kan hier!
Liever met mij sparren over de mogelijkheden van jullie huidige begeleidingstraject? Overwegen jullie een compleet nieuw begeleidingstraject neer te zetten? Of simpelweg behoefte aan een nieuwe/andere visie op wat er nu staat? Ik denk graag mee! Stuur mij gerust een e-mail of kijk eens op deze pagina.

